સાયબર જાગૃતિ
અવાજ ઓળખીતો, ચહેરો ઓળખીતો — છતાં સામે ઠગ હોઈ શકે છે!
AI ની મદદથી ઠગો હવે સ્વજનનો અવાજ, ચહેરો અને ફોટો મિનિટોમાં નકલી બનાવી શકે છે. જે દેખાય કે સંભળાય તે બધું સાચું નથી હોતું — પહેલા ખાતરી, પછી ભરોસો.

AI થી ઠગો કેવી રીતે છેતરે છે?
વૉઇસ ક્લોન કૉલ
સોશિયલ મીડિયાના વીડિયોમાંથી થોડી સેકન્ડનો અવાજ લઈ સ્વજનનો હૂબહૂ અવાજ બનાવે છે અને “અકસ્માત થયો છે, તરત પૈસા મોકલો” જેવો કૉલ કરે છે.
ડીપફેક વીડિયો કૉલ
ઓળખીતા વ્યક્તિ, બોસ કે પોલીસ અધિકારીનો નકલી ચહેરો બનાવી વીડિયો કૉલ કરે છે અને પૈસા કે ગુપ્ત માહિતી માંગે છે.
ફોટો મોર્ફિંગ અને બ્લેકમેઇલ
સોશિયલ મીડિયા પરના સામાન્ય ફોટાને AI થી અશ્લીલ બનાવે છે અને બદનામ કરવાની ધમકી આપી પૈસા પડાવે છે.
AI એપમાં ફોટો અપલોડનું જોખમ
મફત “AI ફોટો એડિટર”, “કાર્ટૂન લુક” કે ટ્રેન્ડવાળી એપમાં મૂકેલા ફોટા, ચહેરાનો ડેટા અને ફોનની પરમિશનનો ખોટો ઉપયોગ થઈ શકે છે.
નકલી સેલિબ્રિટી રોકાણ જાહેરાત
જાણીતા નેતા, ક્રિકેટર કે ઉદ્યોગપતિનો ડીપફેક વીડિયો બતાવી “ગેરંટીવાળા નફા”ની ટ્રેડિંગ એપ કે સ્કીમમાં રોકાણ કરાવે છે.
AI થી બનેલા નકલી મેસેજ
AI થી લખાયેલા ભૂલ વગરના ઇમેઇલ, મેસેજ અને નકલી “કસ્ટમર કેર” ચેટબોટ એકદમ અસલી લાગે છે, એટલે સહેલાઈથી ભરોસો થઈ જાય છે.
પરિવાર માટે “સેફ્ટી પાસવર્ડ” બનાવો
AI અવાજ અને ચહેરો નકલી બનાવી શકે, પણ તમારા પરિવારનો ગુપ્ત શબ્દ નહીં!
- 1
આજે જ નક્કી કરો — પરિવાર સાથે બેસીને એક ગુપ્ત શબ્દ કે વાક્ય પસંદ કરો (દા.ત. “લીલી છત્રી”). પાલતુ પ્રાણી કે ગામનું નામ નહીં — જે સોશિયલ મીડિયા પર મળી જાય.
- 2
ફક્ત રૂબરૂ જણાવો — WhatsApp, SMS, ઇમેઇલ કે ફોન પર ક્યારેય નહીં. ક્યાંય લખીને ન રાખો.
- 3
પૈસા કે મદદ માંગતો કૉલ આવે તો પહેલા પાસવર્ડ પૂછો. ન આવડે તો ફોન કાપો અને જાણીતા નંબર પર સામેથી ફોન કરો.
- 4
વડીલો અને બાળકોને ખાસ શીખવો. શંકા લાગે કે કોઈને ખબર પડી જાય તો તરત પાસવર્ડ બદલો.
AI ઠગાઈથી પોતાને કેવી રીતે બચાવશો?
ઉતાવળ અને ડર = ખતરાની નિશાની. “હમણાં જ પૈસા મોકલો”, “કોઈને કહેતા નહીં” સાંભળો તો ચેતી જાઓ.
કૉલ કાપી, સામેથી ફોન કરો. પૈસા માંગતો કૉલ આવે તો સ્વજનના જાણીતા નંબર પર જાતે ફોન કરી ખાતરી કરો.
વીડિયો કૉલમાં ખાતરી કરો. માથું ફેરવવા કે ચહેરા સામે હાથ હલાવવા કહો — ડીપફેકમાં ચહેરો બગડે કે હોઠ મેળ ન ખાય.
સોશિયલ મીડિયા પ્રોફાઇલ પ્રાઇવેટ રાખો. અવાજવાળા વીડિયો અને બાળકોના ફોટા જાહેરમાં ઓછા મૂકો.
અજાણી AI એપ કે ચેટબોટમાં અંગત કે બાળકોના ફોટા અને આધાર, PAN, પાસપોર્ટ જેવા દસ્તાવેજ ક્યારેય ન મૂકો. એપની પરમિશન અને પ્રાઇવસી પોલિસી તપાસો.
WhatsApp અને સોશિયલ મીડિયામાં ટુ-સ્ટેપ વેરિફિકેશન ચાલુ કરો, જેથી કોઈ તમારું એકાઉન્ટ હેક કરી તમારા નામે મિત્રો પાસે પૈસા ન માંગી શકે.
સેલિબ્રિટીવાળી રોકાણ જાહેરાત પર ભરોસો ન કરો. ફક્ત SEBI રજિસ્ટર્ડ સંસ્થા કે એપ દ્વારા જ રોકાણ કરો.
બ્લેકમેઇલ થાય તો ડરશો નહીં, પૈસા ન આપો. ભૂલ તમારી નથી — પુરાવા સાચવો અને તરત ફરિયાદ કરો.
પોલીસ કે સરકારી અધિકારી વીડિયો કૉલ પર ક્યારેય “ડિજિટલ અરેસ્ટ” કરતા નથી — આવો કૉલ તરત કાપો.
છેતરપિંડી કે બ્લેકમેઇલ થાય તો તરત શું કરશો?
- 1
તરત 1930 પર ફોન કરો. પૈસા ગયા હોય તો પહેલા કલાકમાં જાણ કરવાથી અટકાવી શકાય છે.
- 2
પુરાવા સાચવો — નંબર, સ્ક્રીનશૉટ, કૉલ રેકોર્ડિંગ, ચેટ અને વીડિયોની લિંક.
- 3
cybercrime.gov.in પર ફરિયાદ કરો. મહિલા અને બાળકો સંબંધિત ગુનાની ફરિયાદ ઓળખ છુપાવીને પણ કરી શકાય છે.
- 4
નકલી ફોટો-વીડિયો જે એપ કે વેબસાઇટ પર હોય ત્યાં “Report” કરીને દૂર કરાવો.
ઉપયોગી લિંક
- શંકાસ્પદ કૉલ, SMS કે WhatsApp મેસેજની જાણ — સંચાર સાથી (ચક્ષુ)
- અંગત કે મોર્ફ કરેલા ફોટા ફેલાતા અટકાવવા — StopNCII
યાદ રાખો: જે દેખાય કે સંભળાય તે બધું સાચું નથી — પહેલા ખાતરી, પછી ભરોસો.
પોસ્ટર ડાઉનલોડ કરો અને શેર કરો
WhatsApp પર મોકલવા માટે તૈયાર પોસ્ટર.
આ માહિતી પરિવાર અને મિત્રો સાથે જરૂર શેર કરો 🙏

